Uncategorized

Blog 28: Historische borduurtechnieken

Posted on by Jeffrey

Historische borduurtechnieken: Een diepgaande duik in klassieke borduurmethoden

Borduren is een ambacht dat al eeuwenlang wordt beoefend en waarbij technieken van generatie op generatie worden doorgegeven. Historische borduurtechnieken weerspiegelen niet alleen de artistieke stijlen van hun tijd, maar ook de vaardigheden en de cultuur van de borduurders. In deze blog nemen we een diepe duik in enkele klassieke borduurmethoden die door de eeuwen heen hun waarde hebben bewezen. Sommige van deze technieken gebruiken wij vandaag de dag nog steeds ook op onze borduurmachine. Sommige steken zijn iets wat veranderd, want immers hoeveel een borduurmachine ook kan, het zou nooit de kundig- en vaardigheid van het handborduren vervangen!

Goldwork: Het borduren met metaaldraad

goldwork_Skirt_(AM_1944.51-1)

Goldwork is een eeuwenoude borduurtechniek waarbij metaaldraad wordt gebruikt om luxe en schitterende patronen te creëren. Deze techniek werd veel gebruikt in koninklijke kleding, militaire uniformen en kerkelijke gewaden. Goldwork omvat diverse methoden, waaronder:

  • Chipping: Kleine stukjes opgerolde metaaldraad (pailletten) worden op de stof genaaid om een mozaïekeffect te creëren. Dit was een techniek die vooral in Byzantijns en middeleeuws Europa werd gebruikt voor rijke decoraties op gewaden en tapijten.
  • Padding: Onderlagen van vilt of koord worden gebruikt om hoogte en reliëf te geven aan de borduurstukken. Dit geeft het borduurwerk een driedimensionaal effect en werd vaak toegepast om belangrijke details te accentueren.
  • Pearl purl: Een spiraalvormige draad die op de stof wordt genaaid en een decoratief randje vormt.

Door de combinatie van deze technieken ontstaat een prachtig glanzend en gestructureerd ontwerp dat de tand des tijds heeft doorstaan. Tegenwoordig wordt goldwork nog steeds gebruikt in haute couture en militaire insignes vanwege zijn elegante en luxueuze uitstraling.

Houtsnijwerk-achtige steken: sculpturaal borduurwerk

Tristan_Quilt,_V&A_05

Sommige borduurtechnieken bootsen het effect van houtsnijwerk na door gebruik te maken van dikke, verhoogde steken. Dit geeft een driedimensionaal effect en maakt het borduurwerk opvallender. Deze technieken werden vooral gebruikt in barokke en rococo-stijlen, waar weelderigheid en decoratie centraal stonden. Enkele opvallende steken binnen deze stijl zijn:

  • Raised Stem Stitch: Een verdikte steelsteek waarbij meerdere lagen garen worden gebruikt om reliëf te creëren. Deze techniek werd vaak gebruikt in gedetailleerde bloemmotieven en decoratieve randen.
  • Trapunto: Een Italiaanse techniek waarbij borduurwerk wordt opgevuld met vulling om een kussenachtig effect te geven. Dit werd veel toegepast in wandtapijten en sierkussens om extra textuur en volume te creëren.
  • Stumpwork: Een driedimensionale borduurtechniek waarbij draden, stoffen en draadstructuren worden gecombineerd om realistische effecten te creëren.

Acht andere iconische historische borduursteken

1. Bayeux-steek (Tapisserie-achtige borduurtechniek)

Bayeux_tapestry_laid_work_detail

Deze steek is beroemd vanwege het gebruik in het Bayeux-tapijt, een middeleeuws borduurwerk uit de 11e eeuw. Het is een vorm van opvulborduurwerk waarbij grote vlakken worden opgevuld met parallelle steken die vervolgens worden vastgezet met dwarsliggende steken. Hierdoor ontstaat een gestileerd, geschilderd effect dat typerend is voor middeleeuwse kunst.

2. Laidwork (Opgelegde steek)

Laidwork is een techniek waarbij lange draden losjes over de stof worden gelegd en met kleine kruissteekjes worden vastgezet. Dit geeft niet alleen een gestructureerd uiterlijk, maar zorgt er ook voor dat de draad een subtiele glans behoudt. Deze techniek werd veel gebruikt in de Vikingtijd en later in de 16e en 17e eeuw in rijk gedecoreerde gewaden.

3. Couching (Opnaaitechniek bij goldwork)

Hierbij worden draden van goud- of zilvermetaal op de stof gelegd en vastgezet met fijne zijden of katoenen steken. Dit zorgt ervoor dat de metaaldraad zijn glans behoudt.

4. Queen Stitch (Koninginnesteek)

Deze steek werd veel gebruikt in de 17e en 18e eeuw en is bekend vanwege het gebruik in Engelse sampler-borduurwerken. De steek heeft een gekruist patroon dat een geblokt, bijna geweven effect creëert. Het werd vaak gebruikt in fijn linnengoed en tafellinnen om patronen een verfijnde uitstraling te geven.

5. Pekinese steek (Chinese invloed)

De Pekinese steek is een combinatie van een stiksteek en een lusachtige decoratieve steek, die het borduurwerk een verhoogde en gestructureerde uitstraling geeft. Deze techniek werd vaak toegepast in Chinese en Japanse borduurkunst.

6. Opus Anglicanum (Engelse middeleeuwse borduurtechniek)

Opus_Anglicanum_(Chasuble)_MET_cl1982.432

Een zeer verfijnde middeleeuwse borduurtechniek die werd gebruikt voor religieuze gewaden en koninklijke kleding. Hierbij werden figuren en decoraties met zijde geborduurd en met gouddraad geaccentueerd. De techniek staat bekend om zijn gedetailleerde afwerking en artistieke finesse. Opus Anglicanum werd vooral toegepast in Engeland in de 13e en 14e eeuw en staat bekend om zijn levendige kleuren en precieze afwerking.

7. Blackwork

Blackwork_English_cover,_AIC

Een borduurstijl die populair was in de 16e eeuw, met gebruik van zwarte zijde op wit linnen. Deze techniek maakt gebruik van ingewikkelde geometrische patronen en werd vaak gebruikt voor versiering op kraag en manchetten van kleding. Blackwork wordt gekenmerkt door fijn borduurwerk met kleine, gelijkmatige steken die symmetrische en herhalende patronen vormen.

Blackwork kent twee belangrijke uitvoeringsvormen:

  • Opvulpatronen: Dit type Blackwork gebruikt een combinatie van open en gesloten patronen om schaduweffecten te creëren. Door verschillende dichtheden van steken te gebruiken, kunnen borduurders subtiele overgangen en textuur in hun ontwerpen aanbrengen. Deze techniek werd vaak toegepast in portretten om de illusie van schaduwen en plooien in kleding na te bootsen.
  • Dubbele lijnsteken: De methode wordt gebruikt voor fijnere details en contouren, waarbij de steken aan beide kanten van de stof gelijk zijn. Dit wordt soms “Holbein-steken” genoemd, vernoemd naar Hans Holbein de Jonge, een schilder die veel portretten maakte waarin Blackwork-kleding te zien is.

Wat Blackwork uniek maakt, is de combinatie van eenvoud en complexiteit. Hoewel de gebruikte steken vaak eenvoudig zijn, kan de herhaling van patronen een zeer verfijnd en gedetailleerd effect creëren. Blackwork was niet alleen populair in Engeland, maar verspreidde zich door heel Europa. Tegenwoordig wordt deze techniek nog steeds toegepast in moderne borduurkunst, waarbij vaak ook kleuren worden toegevoegd voor een eigentijdse twist.

8. Assisi-borduurwerk (Italiaanse borduurtechniek)

Een techniek waarbij de achtergrond wordt opgevuld met borduurwerk, terwijl de figuren zelf leeg blijven, waardoor een omgekeerd effect ontstaat. Dit type borduurwerk werd vaak gebruikt in kerkelijke kunst en decoratieve doeken. Het werd populair in de 13e en 14e eeuw en had vaak religieuze of florale motieven.

Conclusie

Historische borduurtechnieken zijn een ware kunstvorm die zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld en verfijnd. Goldwork en houtsnijwerk-achtige steken zijn slechts enkele voorbeelden van hoe borduurwerk niet alleen een decoratieve, maar ook een sculpturale dimensie kan hebben. Door technieken zoals de Bayeux-steek, laidwork en couching te bestuderen en toe te passen, kunnen borduurders vandaag de dag nog steeds de pracht en praal van historische borduurwerken tot leven brengen.

Daarnaast bieden technieken zoals Opus Anglicanum en Assisi-borduurwerk een kijkje in de rijke textieltradities van de middeleeuwen. Goldwork blijft tot op de dag van vandaag een exclusieve en veelgebruikte techniek in koninklijke en ceremoniële kleding. Stumpwork en Trapunto laten zien hoe borduurwerk kan uitgroeien tot een driedimensionale kunstvorm.

Wat al deze technieken gemeen hebben, is de zorgvuldigheid en precisie waarmee ze worden uitgevoerd. Of je nu geïnteresseerd bent in het namaken van historische borduurwerken of juist elementen uit het verleden wilt verwerken in moderne ontwerpen, het bestuderen van deze klassieke technieken kan een bron van inspiratie zijn. Pak je naald en draad, experimenteer met oude technieken en breng een stukje borduurgeschiedenis tot leven in je eigen creaties!

De gebruikte afbeeldingen zijn afkomstig van:

Ik hoop dat de blog interessant was, wil je de blog eerder ontvangen? Abonneer je dan nu op de nieuwsbrief. Dan blijf je altijd op de hoogte van de nieuwste producten, acties en blogs.

Volg ons op de volgende social media kanalen:

Facebook:
https://www.facebook.com/borduurstudiomotief

BlueSky:
https://bsky.app/profile/borduurmotief.bsky.social

Instagram:
https://www.instagram.com/bsmotief

Jeffrey